Kazanımlar

5.2.2. Sürtünme Kuvveti Önerilen Süre: 6 ders saati
Konu/Kavramlar: Sürtünme kuvvetinin pürüzlü ve kaygan yüzeylerdeki uygulamaları, sürtünme kuvvetinin günlük yaşamdaki uygulamaları
5.2.2.1. Sürtünme kuvvetinin çeşitli ortamlarda hareketi engelleyici etkisini deneyerek keşfeder ve sürtünme kuvvetine günlük yaşamdan örnekler verir.
Sürtünme kuvvetinin, pürüzlü ve kaygan yüzeylerde harekete etkisi ile ilgili deneyler yapılır.

Sürtünme Kuvveti

Sürtünme kuvveti, hareket eden cismin hareketini zorlaştıran ve cisimle yüzey arasındaki fiziksel temastan ortaya çıkan bir kuvvettir. Sürtünme kuvvetinin yönü, cismi hareket ettirmek için uyguladığımız kuvvetin tersi yöndedir.

• Pürüzlü yüzeylerde sürtünme kuvveti daha fazladır. Kaygan yüzeylerde sürtünme kuvveti azdır. Pürüzlü yüzeylerden girinti ve çıkıntılar daha fazla bulunur.

Sürtünme kuvveti nelere bağlıdır?

Sürtünme kuvveti cismin ağırlığına ve yüzeyin cinsine bağlı olarak değişir.

1. Cismin ağırlığı: Cismin ağırlığı artarsa sürtünme kuvveti de artar. Kışın kayan otomobillerin ağırlığı artırılarak sürtünme kuvveti artırılmaya çalışılır.

2. Yüzeyin cinsine: Yüzey pürüzlü ise sürtünme kuvveti artacaktır.

Not: Sürtünme kuvveti yüzeyin büyüklüğüne bağlı değildir.

Aletleri yağlama, sürtünme etkisini azaltır. Böylece parçaların hem aşınması hem de aracın gürültüsüz çalışması sağlanır. Sürtünen yüzeylerin arasına sıvı madde konması sürtünmeyi azaltır.

Sürtünme kuvvetinin etkileri

Sürtünme kuvvetinin olumlu ve olumsuz etkileri vardır. Sürtünme kuvveti elbiselerimizi, ayakkabılarımızı aşındırır, kibritin yanmasını sağlar. Yazı yazabilmemiz, ayakta düşmeden durabilmemiz sürtünme kuvveti ile olur. Kışın buzlu yollarda sürtünme çok azdır, sürtünmeyi artırmak için araba tekerlerine zincir takılır. Makine parçalarının aşınmasını engellemek içinde yağlanması sürtünmeyi azaltmak için yapılır. Buzdolabının tekerlekli olması sürtünme kuvvetini azaltır.

Havadaki sürtünme kuvveti (Hava direnci)

Havada da sürtünme kuvveti bulunmaktadır. Hava direnci cisimlerin hava içinde hızını azaltır. Havadaki cisim ne kadar büyükse sürtünme kuvveti o kadar fazla olur. Sürtünme kuvvetini azaltmak için özel tasarım şekiller yapılır.

Sudaki sürtünme kuvveti (Su Direnci)

Sudaki sürtünme kuvvetidir. Su içerisinde hareket eden cisimlerin hareketini zorlaştırır. Balıkların pullu olması, gemilerin önünün “V” şeklinde yapılması su direncini azaltır. Su direnci hava direncinden daha fazladır.